با عرض پوزش از خوانندگان عزیز
تصاویر وبلاگ بزودی ترمیم می شود.
+ نوشته شده در یکشنبه بیست و یکم فروردین ۱۳۹۰ ساعت 19:13 توسط مهندس نائینی
|
مصر ایران
هیبیس
معبدی بی همتا از ایرانیان
معبد هیبیس سابقاً بخش پایتخت باستانی واحه خارگه(یا در زبان عربی خارجه) مشهور به هبت(بمعنای گاوآهن) ، یا در نزد یونانیان هیبیتون پلیس "(شهرگاوآهن) " بود. این معبد در یک بیشه از نخلستانها واقع شده که بر جاده صحرایی که از حدود 2کیلومتری شمال الخارگه عبور میکند تسلط دارد و بزرگترین و سالم ترین معبد دوره خودش در این واحه است.
موقعیت معبد هیبیس در واحه خارگه
هم اکنون بیشتر این شهر باستانی که سطحی معادل یک کیلومتر مربع را پوشش میدهد در زیر عملیات کشت و زرع کنونی مدفون شده است، اما حفریات در نیمه اول قرن بیستم بوسیله هربرت وینلاک از موزه هنرهای متروپلیتن منجر به کشف تعدادی خانه خشتی با سقفهای طاقی شکل و نقاشی فرسک در حومه های شهر شد. معلوم نیست هبت تا چه مدت بعنوان پایتخت این واحه بود.
کاوش های اخیر توسط شورای عالی عتیقه ها(2002) گورستانی را در محل که گمان می رود به دوران واسطه دوم و حکومت جدید تعلق داشته باشد را از زیر خاک بیرون آورده است، در حالیکه حفاری ها در ناحیه ای مشرف به جنوب معبد آشکار کرده است که ساختمانهای دوره مسیحیت به تاریخ 350 بعد از میلاد در این محل بوسیله یک آتش سوزی بزرگ نابود شدند، این خود یک دوره بسیار طولانی از سکونت را نشان میدهد. بخش های باقیمانده و اولیه معبد هیبیس به دوران حکومت فرمانروای ایرانی داریوش اول بازمی گردد، گرچه ساخت آن احتمالاً درزمان سلسله بیست و ششم و طی حکومت پسامتیخ دوم، آپریس و آماسیس دوم ، یا حتی بر روی مکان یک بنای قدیمی تر که شالوده هایش بوسیله وینلاک پیدا شد آغاز شده بود.
معبد در حاشیه یک دریاچه مقدس کوچک از بلوکهای سنگ آهک محلی به وسعت (۴/۲۷در۶۲متر ) ساخته شد و به تثلیث تبسی آمون- رع ، موت و خونس اختصاص داشت. این بنا بوسیله داریوش اول و احتمالاً داریوش دوم دکور شده است، بهمراه اضافاتی که نکتانبو دوم و بطلمیوس ها و یک کلیسای مسیحی که درسمت شمالی ایوان معبد در قرن چهارم میلادی ساخته شد به آن اعمال کردند.
پادشاه در مقابل تثلیث آمون-رع موت و خونس ایستاده است
داریوش شاه درحال ارائه پیشکش به آمون
نکتانبوی اول و نکتانبوی دوم معبد را با یک دیوار سنگی حصار کشی میکنند، بهمین دلیل در حال حاضر دسترسی به معبد از طریق یک سری دروازه (مدخل) که به بخشهای داخلی بنا منتهی میشود امکان پذیر است. خیابانی از ابوالهول های ردیف شده از اسکله ای که در حاشیه دریاچه قرار دارد در امتداد جاده ای سنگفرش شده به غرب منتهی میشد که توسط یکی از مقامات رسمی واحه بنام هرمیاس در قرن چهارم میلادی در آنجا ساخته شده بود.
نمای معبد هیبیس از اسکله
یک مدخل عظیم ماسه سنگی به ارتفاع تقریباً 5 متر که در میان یک دیوار حصاری شکل خارجی قراردارد و در دوران بطالسه و رومی ساخته شده هنوز پا برجا مانده است. نوشته ها و احکام متعددی بر روی این مدخل به تحریر در آمده٬ نوعی تابلوی اعلانات که به فهم ما از قوانین رومی در این واحه کمک بسیار زیادی کرده است. این تابلو گونه ای از مباحثی مثل مالیات، ارث و میراث، نظام دادگاه وحقوق زنان را شامل میشود که قدیمیترین آن به سال 49 میلادی برمی گردد. در درون مدخل پایه های دو ستون ابلیسک یا تمثال های بسیار بزرگ قرار دارد.
دروازه با ارتفاع ۵ متر از جنس ماسه سنگ
ساختمان دیوار محوطه درونی در زمان سلسله سی ام یک کیوسک یاد بودی یا تالاری ستوندار باهشت ستون را ضمیمه کرد که در جلوی بخش اصلی معبد قرار گرفت. بدلیل دهانه عریض کیوسک (7/4متر) سقف آن با تیرهای چوبی تقویت میشد، سرستونهای مرکب بر روی این ستونها قدیمیترین سرستون شناخته شده از نوع خود در مصر هستند. گرچه گمان میرفت که توسط نکتانبوی اول ساخته شده باشد ولی تنها کارتوشهای نکتانبوی دوم بر روی دکورهای آن موجود است.
کیوسک یادبودی
یک تالار ستون دار وسیع تر توسط هاکور(آکوریس) از سلسله بیست ونهم به معبد اضافه شد، وی همان پادشاهی بود که شالوده های معبد را تقویت کرد و دیوار غربی که در بنای اصلی ایجاد شده بود را بلافاصله پس ازاینکه معبد ساخته شد در مقابل فروریختگی پشتیبانی کرد. این تالار حاوی 12 ستون نخل شکل از نوع مرکب قدیمی و آنهایی است که در نمای جلو ساختمان بسوی یک حیاط باریک گشوده میشوند. بخش های درونی معبد احتمالاً روی شالوده های زیارتگاه آمون متعلق به دوره حکومت جدید ساخته شده، که گذار بین معماری حکومت جدید و معماری بطلمیوسی را نشان می دهد که خود نشانگر آن است که چیزی را که ما آنرا بعنوان ابداعات بطلمیوسی می انگاشتیم درواقع از دوره سائیس یا دوره اخیر(دوره حکومت ایرانیان) سرچشمه گرفته است. آنسوی تالار ستون دار هاکور یک فرم ابتدایی از پروناس (دالان درونی و ستوندار در ورودی یک معبد) با چهار ستون پاپیروسی شکل صیقلی و دیوارهای پرده ای وجود دارد که گمان میرود مشابه سبک بکار رفته در معبد ششانک اول در الهیبه باشد.
نمونه ای از دیوار پرده ای سرای رومی زایش در معبد دندرا
قدیمی ترین تالارستون دار در آنسوی این تالار قرار دارد، و حاوی چهار ستون با یک تالار پیشکش٬ جایگاهی مقدس و عبادتگاهی در پشت بنا برای پادشاه الوهیت یافته است. در آنجا چندین تالار جنبی و پلکان وجود دارد که به بام منتهی میشود که حاوی مجموعه ای وسیع از تالارهای آئینی مختص به ازیریس است.
پلان معبد و مراحل ساخت
پلان معبد هیبیس
پلان طبقه دوم
هیبیس عالی ترین نمونه از معبدی است که ما از عصر ایرانیان در مصر داریم، نقش برجسته های آن بدلیل مدفون بودنش در شن برای قرون متمادی تماماً سالم است. معبد دربردارنده یک پیکر نگاری غنی دینی و گنجینه ای از متون تئولوژی با شیوه ای بسیار نا متعارف است ، شاید تجلی یک سبک موضعی از هنر که تا سالهای اخیر به ندرت مورد مطالعه قرار گرفته. یک نقش برجسته دیواری منحصربفرد و بزرگ، پیکری بالدار از "ست" خدای واحه های صحرایی را با کله یک شاهین به تصویر می کشد. او به رنگ آبی نقاشی شده ، رنگی که معمولاً برای ایزدان هوا استفاده میشود و درحال نبرد با آپوفیس اهریمن است.
بسیاری از تزئینات دیواری در وضعیتی عالی هستند
ست در نبرد با آپوفیس
بسیاری از ایزدان ٬ درون محراب نمایش داده شدند، "مین" یک خدای صحرایی دیگر نیز در اینجا مورد تکریم قرار میگرفت.
نگاره ی دیواری از خدای مین
یک دستخط قدیمی چوبی و کامل متعلق به معبد هیبیس در سال 1906 در داد و ستد عتیقه ها در لوکسور خریداری شد. این دستخط که هم اکنون در موزه اشمولین آکسفورد قرار دارد به زبان یونانی نوشته شده و دو نوشته را دربر دارد اولی لیستی از اسامی و گزارشات است و دومی که به تاریخ 246 تا 249 میلادی برمیگردد گزارشی است از یک مقام رسمی دولت که برآوردی از منابع آب در این واحه را بتفصیل شرح می دهد.
معبد هیبیس دستخوش حفاریها و ترمیمات پراکنده ای در طی قرن بیستم شده است. برای کنترل آب زیرزمینی که در نتیجه پروژه های آبیاری در نواحی اطراف به تندی صعود کرده و زمینه تخریب کلی بنا را فراهم آورده تلاشهایی صورت گرفته است. این تنها یک مشکل جدید نیست، بنظر میرسد که معبد در اصل بر روی زمین ناپایدار ساخته شده و تلاشهایی که توسط احمد فخری در سال1980 برای حفط کردن معبد با ساخت یک سقف سیمانی صورت گرفت منجر به وارد آمدن فشار بیشتر بر دیوارها وتسریع در خرابی آن شد. وضعیت بجایی رسید که در سال 1989 معبد خارج از محدوده بازدید عموم اعلام شد و با داربستهای موجود در محل بدون متصدی رها شد.
در سال 2000 وزیر فرهنگ مصر اجازه ادامه کار را برای عملیات کلان نجات که برای چندین دهه تا بازیابی کامل آن تدبیر شده بود را صادر کرد. بر اساس طرح قطعات معبد از هم جدا میشد ، محکم کردن و یکپارچه کردن بلوکها ی بکار رفته و بازسازی آن در ناحیه ای مناسبتر با زمین سخت وخشک در حدود 400 یا۵۰۰ متری شمال مکان فعلی از مراحل بعدی طرح بود.
متاسفانه زمانیکه سرانجام این پروژه زمانبر خیالبافانه و بارها بتاخیر افتاده آغاز شد، در مجموع رضایتبخش نبود، فراتر از نجات معبد کار ظاهراً باعث تسریع در زوال وخرابی معبد میشد. پروژه جدا کردن و جابجایی معبد بصورت نامعینی بتعویق افتاد درحالیکه ترمیمات آن در مکان فعلی اش ادامه داشت.
در این اثنا محققان در حال مطالعه متون معبد هستند. یک بررسی کتیبه شناسی از تصاویر روی دیوار توسط یک تیم امریکایی به سرپرستی اوگن کروز- یوریب به انجام رسیده و در حال حاضر هارکو ویلمز از دانشگاه لوون یک پروژه تحقیقی چهار ساله را با پژوهش بر متون دینی تبسی که مربوط به خلقت است راهدایت می کند.
معبد هیبیس هم اکنون بروی توریستها بسته است و تنها بخش های بیرونی محوطه آن مورد بازدید قرار می گیرد.
سه ایزد خپری٬ شو و تفنوت
یک کارتوش دیگر محتوی نام داریوش
پادشاه در حال ارائه پیشکش
باقیمانده خیابان ابوالهولها
باقی مانده خیابان ابوالهولها
دروازه ، درست در جلوی ورودی اصلی به محوطه معبد
کیوسک یادبودی
عکس ماهواره ای معبد
تحقیق و ترجمه: مهندس نائینی
+ نوشته شده در یکشنبه بیست و یکم مرداد ۱۳۸۶ ساعت 2:24 توسط مهندس نائینی
|
این وبلاگ برای درج مطالبی در زمینه مصرشناسی تهیه گردیده و از آنجایی که کمبود منابعی فارسی زبان و تخصصی در این زمینه و بخصوص دوران حکومت ایرانیان در مصر که بدون شک تکه ای جدایی ناپذیر از تاریخ کشورمان محسوب میشود احساس میشد اینجانب را تشویق به برپایی این وبلاگ کرده است.